बांधकाम कामगारांच्या कल्याणासाठी शासनाकडून अनेक योजना राबवल्या जात आहेत. त्यापैकी एक महत्त्वाची योजना म्हणजे नोंदणीकृत महिला कामगारांना स्वयंपाकासाठी आवश्यक भांडे संच मोफत देणे. या उपक्रमाचा उद्देश महिलांच्या दैनंदिन घरगुती खर्चात मदत करणे आणि मूलभूत गरजांची पूर्तता करणे हा आहे.
परंतु वास्तव मात्र वेगळे चित्र दाखवते. अनेक ठिकाणी “भांडे संच मिळविण्यासाठी द्यावी लागते लाच” असे धक्कादायक प्रकार समोर येत आहेत.
वितरणाची जबाबदारी खासगी एजन्सींना देण्यात आली असली, तरी त्यांच्या कर्मचाऱ्यांकडून कामगार महिलांकडून थेट ₹400 पर्यंत लाच मागितली जाते, असा आरोप अनेक बांधकाम कामगारांनी केला आहे.
या संदर्भात दिनांक २८ ऑक्टोबर २०२५ रोजी बातमी प्रकाशित करण्यात आली आहे.
पुढील योजनेचा पण लाभ घ्या भांडे योजना जालना
अर्ज करतांना देखील द्यावे लगतात पैसे
बांधकाम कामगारांना कोणत्याही योजनेचा लाभ घेण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज करावा लगतो. ऑनलाईन अर्जाची हि प्रोसेस कामगारांना माहिती नसल्याने अर्ज करण्यासाठी देखील त्यांना अधिकचे पैसे मोजावे लागत असल्याच्या अनेक घटना वाचण्यात आल्या आहेत.
सर्व अडथळे पार करूनही बांधकाम कामगार भांडे घेण्यासाठी कामगार विभागाच्या गोडावून पर्यंत जरी गेला तरी त्या ठिकाणी जी एजन्सी भांडे वाटपासाठी नेमलेली आहे त्या एजन्सीच्या कर्मचार्याकडून देखील भांडे वितरण करण्यासाठी पैशांची मागणी होत आहे.
कामगारांचा संताप आणि गैरसोयी
भांडे संच वाटप केंद्रांवर मूलभूत सुविधा नसल्याचे कामगारांनी सांगितले.
- बसण्यासाठी जागा नाही,
- पिण्याचे पाणी उपलब्ध नाही,
- आणि सर्वात वाईट म्हणजे, टोकन घेण्यासाठीसुद्धा 100 रुपयांची मागणी केली जाते.
अनेक कामगारांनी “पैसे दिल्यानंतरच संच मिळतो” असे सांगितले आहे. काही ठिकाणी तर पैसे न दिल्यास संच दुसऱ्याला देण्यात येत असल्याच्या तक्रारीही नोंदवल्या गेल्या आहेत.
बांधकाम कामगार योजना ऑनलाईन-फेरफार-अर्ज
वितरण केंद्रांची स्थिती
भोकरदन, राजूर, बोरी आणि जालना येथे वितरण केंद्रे नेमली गेली आहेत. मात्र बोरी या ठिकाणी जाण्यासाठी रस्ता नसल्याने बहुतेक कामगार जालना येथेच येतात. त्यामुळे तिथे प्रचंड गर्दी होते आणि नेहमी वाद निर्माण होतात.
या सर्व गैरप्रकारांमुळे बांधकाम कामगारांमध्ये संताप निर्माण झाला आहे. कामगार नेते मनोज कोलते यांनी सांगितले की, “एजन्सीकडून सरळ पैसे घेऊन संच वाटप केले जाते. नियमांचा सर्रास भंग होत आहे. या एजन्सी रद्द कराव्यात म्हणून आम्ही कामगार मंत्र्यांकडे लेखी तक्रार केली आहे.”
प्रशासनाची प्रतिक्रिया
या तक्रारी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या निदर्शनास आणून देण्यात आल्या आहेत.
सरकारी कामगार अधिकारी यांनी सांगितले की, “भांडे संच वाटप केंद्रावर पैसे घेत असल्याच्या तक्रारी प्राप्त झाल्या आहेत. त्या वरिष्ठांना लेखी स्वरूपात पाठवल्या असून, व्हिडिओ आणि फोटो पुरावेही जोडले आहेत. संबंधित एजन्सीविरोधात चौकशी सुरू आहे.”
कामगारांनी घ्यावयाची काळजी
जर तुम्ही नोंदणीकृत बांधकाम कामगार असाल आणि तुम्हाला भांडे संच योजनेचा लाभ घ्यायचा असेल, तर—
- कोणत्याही प्रकारची लाच देऊ नका.
- जर कोणी पैसे मागत असेल, तर पुरावे जतन करून तक्रार नोंदवा.
- जवळच्या कामगार कार्यालयाशी किंवा जिल्हा प्रशासनाशी संपर्क करा.
निष्कर्ष
बांधकाम कामगारांच्या कल्याणासाठी सुरु झालेल्या योजनेचा उद्देश चांगला असला तरी, भ्रष्टाचारामुळे त्याचे स्वरूप बदलत आहे. “भांडे संच मिळविण्यासाठी द्यावी लागते लाच” हा प्रकार थांबविण्यासाठी कठोर कारवाई होणे गरजेचे आहे. सरकारने योजनेचा फायदा खऱ्या पात्र कामगारांपर्यंत पोहोचवावा, हीच कामगारांची मागणी आहे.
भांडे संच योजना म्हणजे काय?
भांडे संच योजना ही बांधकाम कामगारांच्या महिलांसाठी राबवली जाणारी राज्य सरकारची योजना आहे. यात पात्र नोंदणीकृत महिलांना मोफत स्वयंपाकासाठी लागणारे भांडे संच दिले जातात.
भांडे संच मिळविण्यासाठी कोण पात्र असतात?
ज्या महिला नोंदणीकृत बांधकाम कामगार आहेत आणि कामगार मंडळाकडे वैध नोंदणी क्रमांक आहे, त्या या योजनेसाठी पात्र ठरतात.
भांडे संच मिळविण्यासाठी कोण पात्र असतात?
ज्या महिला नोंदणीकृत बांधकाम कामगार आहेत आणि कामगार मंडळाकडे वैध नोंदणी क्रमांक आहे, त्या या योजनेसाठी पात्र ठरतात.
भांडे संच मिळविण्यासाठी द्यावी लागते लाच असा प्रकार खरा आहे का?
होय, काही ठिकाणी एजन्सीकडून ४०० रुपये घेऊन संच वाटप केल्याच्या तक्रारी आल्या आहेत. शासनाने या प्रकरणाची चौकशी सुरू केली आहे. या संदर्भातील बातमी दैनिक दिव्य मराठी पेपरमध्ये प्रकाशित झालेली आहे.
कोणी भांडे संचासाठी पैसे मागितले तर काय करावे?
अशा परिस्थितीत कामगारांनी पुरावे (फोटो, व्हिडिओ) जतन करावेत आणि कामगार कार्यालयात किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालयात तक्रार नोंदवावी.
भांडे संच वाटप केंद्रे कुठे आहेत?
जालना, राजूर, भोकरदन आणि बोरी या ठिकाणी अधिकृत वाटप केंद्रे आहेत. मात्र प्रवास सुलभतेमुळे बहुतांश कामगार जालना केंद्रावर येतात.
योजनेचा उद्देश काय आहे?
या योजनेचा उद्देश बांधकाम कामगार महिलांना स्वयंपाकासाठी लागणाऱ्या मूलभूत भांड्यांची सोय करून देणे आणि त्यांच्या घरगुती खर्चात दिलासा देणे हा आहे.
एजन्सीकडून घेतल्या जाणाऱ्या रकमेबाबत कारवाई होते का?
होय, संबंधित एजन्सींविरुद्ध चौकशी सुरू असून, सरकारी कामगार अधिकाऱ्यांनी अहवाल वरिष्ठांना पाठवला आहे. नियमभंग आढळल्यास एजन्सी रद्द केल्या जातील.